سرمقاله ۴۴

سرمقاله
کورش رفیعی

مسابقات و جوایز معماری از هر نظر چه در متن و چه در حاشیه محل چالش معماران استبارها پیش آمده که یک کار در یک مسابقه حائز رتبه شده اما در مسابقه دیگری در همان مرحله اول رد شده باشد. سالی که در فستیوال معماری بارسلون حضور داشتم شاهد این بودم که ویل السوپ از طرفی سوپر ژوری بود و از طرف دیگر کارش در مرحله اول رد شد. گرچه در هر مسابقهای معیارهایی وجود دارد و هر از چند گاهی یکی از مسایل مرتبط یا غیرمرتبط با معماری مثل فلسفه، محیط زیست و حتی جانورشناسی پررنگتر میشود، سلیقه داوران در این میان نقش مهمی را بازی میکند. بالاتر از آن،  معمولاً یکی از داورها که وجههی حرفهای بیشتری دارد نقش پررنگتری را بازی میکند و در نتیجهی نهایی تاثیرگذارتر از دیگران ظاهر میشود. سیستم امتیازدهی هم معایب خود را دارد و ممکن است کاری که امتیاز بیشتری آورده و برنده نهایی است مورد نظر هیچ یک از داوران نبوده باشد. دربرخی از مسابقات  معماری تعدادی از داوران هستند که به صورت دورهای تکرار میشوند. این امر ممکن است این شائبه را ایجاد کند که سلیقهی این داوران سرنوشت معماری را تعیین میکند یا داورانی که خود کار معماری نمیکنند و با مسایل اجرایی و فنی کار آشنایی کمتری دارند کارهایی را که انتخاب میکنند ممکن است مشکلات ایمنی و فنی داشته باشند، یعنی مسائلی که مهمتر از جنبههای زیباییشناسانه و هنری کار هستند و در کشورهای پیشرفته به صورت کدها و استانداردهای اجباری در آمدهاند. شاید بهتر باشد هر داور فقط یک بار اجازه حضور در هییت داوران یک رقابت را داشته باشد.

فارغ از اینکه داوری درست بوده باشد یا خیر، در نهایت کسی که جایزه را میبرد راضی است و سایر شرکتکنندگان حتی نفر دوم از نتایج ناراضی هستند. مسلم است که رای چند داور نظر جامعه معماری نیست و بردن یک جایزه اعتباری برای یک معمار محسوب نمیشود. یک بار از معمارانی برای یک مسابقه دعوت کردیم که یکی از آنها شرط شرکت در مسابقه را برنده شدن خود میدانست. این نشان میدهد که توقع ما تنها بردن جایزه است. باید بپذیریم که شرکت در یک رقابت معمارانه تنها محک زدن خود در یک جمع داوری محدود است و شکست در آن خدشهای به شهرت ما وارد نمیکند. شرکت کردن در اینگونه رقابتها شهامتی را میطلبد که معمارانی با سابقهی بیشتر به مرور آن را از دست میدهند.

جوایز معماری تاثیرات مثبت و منفی هم بر کار شرکتکننده و هم جامعه معماری دارد. از تاثیرات منفی آن در جامعه حرفهای این است که طیف جوان را به سمت و سویی هدایت میکند که لزوماً نمیتواند مسیر درستی باشد. اما تاثیرات مثبتی هم دارد که یکی اعتماد به نفس معماران جوان و دیگری دقت نظر معماران در کارهای بعدی خود میباشد.

در خصوص داوری امسال جایزه معماری داخلی ایران در جلسه مربوطه بحثی در گرفت که نشاندهنده تفسیرهای گوناگون از تعریف معماری داخلی و مرزهای آن با معماری است. بسسیاری از کارهایی که در این مسابقه شرکت میکنند در مسابقات معماری نیز تحت عنوان بازسازی و غیره حضور دارند. با این وجود می توان مرزی قایل نشد، آن را به فال نیک گرفت و امکانی برای حضور یک کار در رقابتهای مختلف دانست. چرا که تعدد متولیان در یک حوزه به سالمتر نمودن فضا کمک میکند.

داوری امسال با گرایش زمینهگرایی، دیدگاه اجتماعی طراحان و ایده‌‌پردازیهای متناسب با موضوع انجام شد و پروژههایی که صرفن مساله فرم داشتند از شانس کمتری برخوردار بودند. نحوه داوری نیز به صورت اجماع بود و نتیجه نهایی بر اساس تصمیم جمعی داوران حاصل شد.

مسابقات و جوایز معماری از هر نظر چه در متن و چه در حاشیه محل چالش معماران استبارها پیش آمده که یک کار در یک مسابقه حائز رتبه شده اما در مسابقه دیگری در همان مرحله اول رد شده باشد. سالی که در فستیوال معماری بارسلون حضور داشتم شاهد این بودم که ویل السوپ از طرفی سوپر ژوری بود و از طرف دیگر کارش در مرحله اول رد شد. گرچه در هر مسابقهای معیارهایی وجود دارد و هر از چند گاهی یکی از مسایل مرتبط یا غیرمرتبط با معماری مثل فلسفه، محیط زیست و حتی جانورشناسی پررنگتر میشود، سلیقه داوران در این میان نقش مهمی را بازی میکند. بالاتر از آن،  معمولاً یکی از داورها که وجههی حرفهای بیشتری دارد نقش پررنگتری را بازی میکند و در نتیجهی نهایی تاثیرگذارتر از دیگران ظاهر میشود. سیستم امتیازدهی هم معایب خود را دارد و ممکن است کاری که امتیاز بیشتری آورده و برنده نهایی است مورد نظر هیچ یک از داوران نبوده باشد. دربرخی از مسابقات  معماری تعدادی از داوران هستند که به صورت دورهای تکرار میشوند. این امر ممکن است این شائبه را ایجاد کند که سلیقهی این داوران سرنوشت معماری را تعیین میکند یا داورانی که خود کار معماری نمیکنند و با مسایل اجرایی و فنی کار آشنایی کمتری دارند کارهایی را که انتخاب میکنند ممکن است مشکلات ایمنی و فنی داشته باشند، یعنی مسائلی که مهمتر از جنبههای زیباییشناسانه و هنری کار هستند و در کشورهای پیشرفته به صورت کدها و استانداردهای اجباری در آمدهاند. شاید بهتر باشد هر داور فقط یک بار اجازه حضور در هییت داوران یک رقابت را داشته باشد.

فارغ از اینکه داوری درست بوده باشد یا خیر، در نهایت کسی که جایزه را میبرد راضی است و سایر شرکتکنندگان حتی نفر دوم از نتایج ناراضی هستند. مسلم است که رای چند داور نظر جامعه معماری نیست و بردن یک جایزه اعتباری برای یک معمار محسوب نمیشود. یک بار از معمارانی برای یک مسابقه دعوت کردیم که یکی از آنها شرط شرکت در مسابقه را برنده شدن خود میدانست. این نشان میدهد که توقع ما تنها بردن جایزه است. باید بپذیریم که شرکت در یک رقابت معمارانه تنها محک زدن خود در یک جمع داوری محدود است و شکست در آن خدشهای به شهرت ما وارد نمیکند. شرکت کردن در اینگونه رقابتها شهامتی را میطلبد که معمارانی با سابقهی بیشتر به مرور آن را از دست میدهند.

جوایز معماری تاثیرات مثبت و منفی هم بر کار شرکتکننده و هم جامعه معماری دارد. از تاثیرات منفی آن در جامعه حرفهای این است که طیف جوان را به سمت و سویی هدایت میکند که لزوماً نمیتواند مسیر درستی باشد. اما تاثیرات مثبتی هم دارد که یکی اعتماد به نفس معماران جوان و دیگری دقت نظر معماران در کارهای بعدی خود میباشد.

در خصوص داوری امسال جایزه معماری داخلی ایران در جلسه مربوطه بحثی در گرفت که نشاندهنده تفسیرهای گوناگون از تعریف معماری داخلی و مرزهای آن با معماری است. بسسیاری از کارهایی که در این مسابقه شرکت میکنند در مسابقات معماری نیز تحت عنوان بازسازی و غیره حضور دارند. با این وجود می توان مرزی قایل نشد، آن را به فال نیک گرفت و امکانی برای حضور یک کار در رقابتهای مختلف دانست. چرا که تعدد متولیان در یک حوزه به سالمتر نمودن فضا کمک میکند.

داوری امسال با گرایش زمینهگرایی، دیدگاه اجتماعی طراحان و ایده‌‌پردازیهای متناسب با موضوع انجام شد و پروژههایی که صرفن مساله فرم داشتند از شانس کمتری برخوردار بودند. نحوه داوری نیز به صورت اجماع بود و نتیجه نهایی بر اساس تصمیم جمعی داوران حاصل شد.



چاپ