به نقل از روزنامه شرق: همزمان با رونمایی فصلنامه 2A؛

دستاوردهای جایزه معماری آسیا معرفی شد

احمد مسجد جامعی                         احمد زهادی                            بهرام شیردل                           مهدی گرامی                                فریار جواهریان

عکاس: سینا شامحمدی

افسانه شفیعی: مراسم رونمایی شماره اختصاصی فصلنامه 2A با موضوع جایزه معماری آسیا ۲۰۱۵ روز پنجشنبه ششم اسفند در موزه هنرهای معاصر برگزار شد. در ابتدای مراسم احمد مسجدجامعی به ایراد سخنرانی پرداخت و ضمن اشاره به تنوع فرهنگی و هنری در حوزه کشورهای آسیایی گفت: یکی از مهمترین جلوههای هنر در کشورهای آسیایی در معماری و شهرسازی دیده میشود. وقتی میگوییم اروپا، منظورمان اروپایغربی است که روسیه را هم دربر میگیرد. این مجموعه کشورها بهلحاظ مذهبی از نگاه واحدی برخوردار و همه مسیحی هستند اما نخستین ویژگی کشورهای آسیایی تنوع و تکثر ریشهدار آنهاست. در اینسوی دنیا نگرش بودیسم را داریم که تا شرق دور گسترش پیدا میکند. هندوئیسم در هند و اسلام که در کشورهای منطقه روایتهای مختلفی دارد. از طرف دیگر تمدن ترکها و البته نگرشهای پراکنده دیگری هم وجود دارد. اگر این تفاوت را لحاظ کنیم، در این مجموعه با شکلها و گونههای مختلف معماری آسیا سروکار داریم. در گذشته به اندازه امروز کشور و مرز نبود و جوهرهای به اسم ایران استمرار داشت. بههرحال ما تمدن مصر، ایران، هند، چین و یونان را در اینسوی عالم داشتهایم. ویژگی این حوزه تمدنی عین ویژگی تمدن آسیاست. به این منطقه میگویند هارتلند یعنی قلب جهان. چون اینجا یک چهارراه تمدنی است. راه دارچین و راه ابریشم آبی مثالی بر این مدعاست. این ویژگی رفتوآمد باعث شده در خود اینجا یک تمدن چندصدایی شکل بگیرد. در حوزه معماری، در شکل قدیم و کهن خودمان نماد ماندگاری به نام تختجمشید را داریم. در این معماری نمونههایی از نمادهای ملل مختلف را میبینید که ترکیب شده و روح ایرانی پیدا کرده است. لوتوس از تمدن هند گرفته شده، سرستونها از تمدن یونان و هما از تمدن مصر است اما ترکیب اینها روح ایرانی به وجود آورده است.  در ادامه، احمد زهادی، مدیرمسئول فصلنامه 2A و برگزارکننده جایزه معماری آسیا ۲۰۱۵، به معرفی محتوای مجله و معرفی دستاوردهای جایزه معماری آسیا پرداخت و گفت: ایده جایزه از طرف فصلنامه مطرح و طوری پایهگذاری شد که هرسال در یکی از کشورهای آسیایی برگزار شود. سال گذشته در شهر استانبول با همکاری علمی دانشگاه I.T.U برگزار شد و در سال جاری در دانشگاه سئول برگزار میشود. وی ادامه داد: بخش دیگر جایزه، انعکاس دستاوردهای علمی و فرهنگی جایزه معماری آسیا بود. در مبحث اول به ارتقای علمی تقسیمبندیشدهای دست یافتیم و ساختمانهایی میبینیم که بهعنوان رتبههای اول به اقلیم محل ساختمان و محیط زیست احترام گذاشتهاند که با دیدگاههای جایزه همسو بوده است. مانند مسجد مدرن استانبول و ساختمانی مسکونی در بیروت و ساختمانی در ژاپن. بحث دوم دانشی است که در حوزه سازه وجود داشت و بهعنوان یک امتیاز برای جایزه بود. سازهای در شهر جیپور هندوستان در کنار یک قنات که شبکه آبرسانی آن از طریق این سازه تأمین شده و بافت قدیم شهر جیپور را مدنظر دارد یکی از پروژههای معرفیشده در این جایزه است. ساختمان سرویس بهداشتی و عمومی یکی از طرحها بود که از طریق سازه طراحیشده آب استفادهشده، فضای سبزی در کنارش ایجاد میکند و ساختمان را تبدیل به معماری سبز کرده است، پروژه بعدی در شهر اردبیل است که از طراح درخواست میشود برای جلوگیری از ریزش خاک، دیوار حائلی را طراحی کند. این پروژه زیباییشناسی جداره شهری را هم تأمین کرده است. مورد بعدی بحث اجتماعی است که پل طبیعت یکی از پروژههای موفق آن بود. مورد بعدی در انعکاس موفقیت خاص است بهطورمثال، آرامگاه شهدای ترکیه در آنکارا به فضای تفریح مردم تبدیل شده است. در حوزه بعدی (مصالح ساختمانی) نیز پروژههای موفقی به جایزه راه پیدا کرده و رتبه گرفتند از جمله ساختمانی با مصالح بامبو که کل ساختمان و تزئینات داخلی آن از چوب بامبو که از مصالح بومی است، ساخته شده بود. پروژههایی برای مردم و توسط مردم نیز در جایزه شرکت کردند. از جمله طرحی که توسط معماران هلند برای کشور بنگلادش ساخته شد که با نقطهنظرهای خود مردم و براساس نیازهایشان و با کمک آنها یک فضای آموزشی طراحی شده است. مدرسهای در افغانستان در نزدیکی شهر هرات فضای امنی برای دانشآموزان ایجاد کرده است و تلاش انساندوستانه دولت و دستاندرکاران کشور مورد توجه بود. جایزه انگیزههایی تولید کرد که در روند و پس از برگزاری شاهد آن بودیم. پروژههای معماران جوان در کنار معماران باسابقه دیده شدند. پروژهای که در یک نقطه دوردستی احداث شده بود از طریق جایزه توانسته است ایده خود را انتشار بدهد. پروژهای در هند تلاش کرده بود فضایی معنوی در معماری ایجاد کند. وقتی شخص وارد این فضا میشود ذهنش خالی و دلش روشن میشود. 

در ادامه جلسه، مهندس بهرام شیردل، یکی از داوران جایزه معماری استانبول، با اشاره به اینکه از زمان برپایی جایزه معماری آسیا جهان نگرش خود نسبت به معماری را تغییر داد، گفت: از ٢٠ سال پیش روند تغییر نگرش به معماری در اینسوی جهان و کشورهای آسیایی اتفاق افتاده بود و امروز شاهد هستیم که این نگرش صورت رسمی به خود گرفته است. برای مثال پروژه استادیوم المپیک ۲۰۲۰ در توکیو که به زاها حدید پیشنهاد شده بود در چند هفته گذشته توسط نخستوزیر ژاپن کنسل شد چون شهردار و معماران ژاپنی این تصمیم را گرفتند که پروژه المپیک چون در ژاپن قرار گرفته، بهتر است طرحی مربوط به سنت معماری ژاپن و جغرافی آن داشته باشد. این استادیوم که توسط کنگو کوما طراحی شده، تماما از چوب ساخته خواهد شد. درهمینراستا جمهوری چین بهتازگی اعلام کرده است که دیگر ساختمانهای عجیبوغریب در کشور چین نخواهیم ساخت.  وی در ادامه افزود: کشورهای مهم آسیا بعد از دو قرن تصمیم گرفتهاند به پیشرفت در فرهنگ، اجتماع و اقتصاد خودشان بپردازند. در کشورهای آسیا چهار کانون تمدن وجود داشته است. ایران، هند، چین و در چند قرن اخیر ژاپن هرکدام معمارانی داشتهاند که در طی چندینهزارسال معماریای برای جوامع خودشان تعریف و طراحی کرده و توسعه دادند و این معماری را به اروپا و آفریقا صادر کردند. کشور ایران قرنهای متمادی قبل از نفت در کار صادرات معماری بوده است. هرکدام از این تمدنها معماری مشخصی داشتند و این معماری در طی قرون پیشرفتهای مهمی داشته است تا جایی که از معماری غرب درحالحاضر هم جلوتر است. وی علاوه بر توضیحات بیشتر و نمایش تصاویر مربوط به ریشههای معماری در کشورهای آسیایی در انتها افزود: جایزه معماری آسیا یک مسئله انتقادی است برای شناخت معماران آسیا که مشغول به توسعه معماری و احیای سنت و فرهنگ معماریشان هستند و شاهد خواهیم بود که در سال جاری این معماران چه پروژهها و چه ایدههایی را به جایزه میآورند.  در ادامه جلسه، مهدی گرامی با طرح این پرسش که نقش معمار ایرانی در پیشبرد اندیشههای معمارانه و کمک به جهانی بهتر چیست؟ گفت: اگرچه این صحبت در شرایط کنونی به رؤیا میماند اما قواعد بازی جهان بهگونهای است که کسانی که برای خودشان نقشی ترسیم کنند موفق خواهند شد. آیا جایگاه معماری در دنیا حائزاهمیت است؟ من توجه شما را به موضوعی جلب میکنم. شرایط جهان در حال تغییر است. سه موضوع مبحث معماری امروز را حائزاهمیت میکند. تغییر شرایط آبوهوایی، تغییر مناسبات جمعیتی و تغییرات مناسبات سیاسی و اجتماعی و پدیدآمدن تعاریف جدید میان کشورها و پدیداری مداوم کشورها و سوم عصر اطلاعات که این سه، بر هم اثر میگذارند و معماری را تغییر میدهند. معماری نقش مؤثر و الزامی برای پاسخ به این شرایط دارد. امروز جایگاه معماری برای معادلات کلی جهان انکارناپذیر است. شرایط امروز جهان دیدگاه امروز را متفاوت کرده و انتظار این است که به مسائل ریشهایتر فکر شود. در شرایط جدید دوره تولید ایدئولوژیهای جدید که در سبکهای مختلف بروز میکرد خاتمه یافته است و الگوهای استراتژیک مهمتر از ایدههای فرمی خواهند بود. معماری نه صرفا متن است و نه زبان بلکه متنی چندصدایی و امری سرزمینی است و باید مسائل اقلیمی و سیاسی و اجتماعی را دربر بگیرد. معماری بیش از اینکه نیاز به معماران فوقستاره داشته باشد نیازمند معماران استراتژیک است. گرامی با اشاره به نقطهنظرات در ارتباط با معماری آسیا در انتها افزود: جوایز معماری جهانی از جمله جایزه معماری آسیا میتواند زمینه مناسبی برای معرفی معماری ایران فراهم کند. شایسته این است که فرصت را غنیمت بدانیم و با نقد مؤثر، این نهال را به درختی تنومند تبدیل کنیم.

فریار جواهریان نیز در پایان جلسه به رویکردهای دیگر جایزه معماری آسیا اشاره کرد و گفت: قبل از این تنها جایزهای که به مسائل معماری آسیا توجه میکرد جایزه آقاخان بود که صرفا به پروژههایی میپرداخت که فقط جوامع اسلامی را دربر میگرفت و در دهه اخیر پروژههای غربی هم وارد شدند چون جوامع اسلامی در غرب رشد کردهاند.

جواهریان گفت: جایزه معماری آسیا پیشتاز است چون خود غربیها هروقت کفگیرشان به ته دیگ خورده به شرق نگاه کردهاند. از رنسانس که غرب شروع به پارکسازی میکنند هیچ الگویی ندارند. دو نوع باغ در شهرهای اروپایی رایج میشود؛ یکی باغهای چینی و ژاپنی که در انگلستان رواج پیدا میکند و یکی باغ هندسی ایرانی در فرانسه و ایتالیا. مرحوم مقتدر درباره باغ فرحآباد نوشته این نقشه اوایل قرن ١٨ از کتابخانه ملی فرانسه سر درمیآورد. تمام شهرهای آمریکایی بر مبنای نقشه باغ ایرانی ماست. توجه به ذن و بودیسم در سبک پستمدرن تحتتأثیر شرق است. پیتر زومتو شیفته ذن است و مینیمالیستی به وجود آورده که حس شرقی ژاپنی در آن مشهود است. البته وقتی شماره مجله اختصاصی جایزه معماری آسیا 2A را مرور میکردم با خود گفتم بدون درنظرگرفتن نام و نشان طراحان به پروژهها نگاه کنم تا ببینم چه اندازه ایرانی است اما متأسفانه تعداد این پروژهها که رنگوبوی ایرانی داشته باشد بسیار کم بود. بههرحال فناوری از غرب میآید ولی ما تکنولوژیست نیستیم، ما معمار، باغساز و شهرسازیم. باید یاد بگیریم معماری و فرهنگ خودمان را بیافرینیم.

در پایان، فصلنامه معماری 2A ، با حضور بهرام شیردل، فریار جواهریان، احمد مسجدجامعی، علیرضا قهاری، مهدی گرامی و احمد زهادی به برندگان پروژههای ایرانی جایزه معماری آسیا تقدیم شد.