برج‭ ‬مسکونی‭ ‬مهرآفرین

زندیگان‭ / ‬محمد‭ ‬رضا‭ ‬نیکبخت







برج‭ ‬مهرآفرین‭ ‬پروژه‌ای‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬تلاش‭ ‬کرده‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬که‭ ‬یک‭ ‬برج‭ ‬باشد،‭ ‬یک‭ ‬بازاندیشی‭ ‬برای‭ ‬برخورد‭ ‬با‭ ‬پدیده‌ای‭ ‬باشد‭ ‬که‭ ‬همواره‭ ‬برای‭ ‬ما‭ ‬امری‭ ‬مناقشه‭ ‬برانگیز‭ ‬و‭ ‬مسئله‭ ‬دار‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬شاید‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬مسئله‭ ‬دار‭ ‬بودن‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬تغییرات‭ ‬ناگهانی‭ ‬در‭ ‬شیوه‌های‭ ‬معماری‭ ‬و‭ ‬ساخت‭ ‬و‭ ‬ساز‭ ‬ما‭ ‬باشد‭ ‬و‭ ‬برج‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬مصداقی‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬برای‭ ‬ما‭ ‬همچون‭ ‬غذایی‭ ‬دیرهضم‭ ‬است‭. ‬مسئله‭ ‬برج‭ ‬همواره‭ ‬مسئله‭ ‬میان‭ ‬منفعت‭ ‬عمومی‭ ‬و‭ ‬مالکیت‭ ‬خصوص‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬برج‭ ‬نشینی‭ ‬یک‭ ‬فرم‭ ‬سکونت‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬شهر‭ ‬به‭ ‬مثابه‭ ‬یک‭ ‬چشم‭ ‬انداز‭ ‬برای‭ ‬تماشا‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬یک‭ ‬مالکیت‭ ‬خصوصی‭ ‬عرضه‭ ‬می‭ ‬کند‭ ‬که‭ ‬فضای‭ ‬داخل‭ ‬برج‭ ‬را‭ ‬خریداری‭ ‬نموده‭ ‬است‭. ‬اما‭ ‬از‭ ‬دیگر‭ ‬سو،‭ ‬این‭ ‬چشم‭ ‬انداز‭ ‬از‭ ‬برج‭ ‬به‭ ‬شهر،‭ ‬پتانسیل‭ ‬مخدوش‭ ‬کردن‭ ‬چشم‭ ‬انداز‭ ‬طبیعی‭ ‬شهر‭ ‬و‭ ‬خط‭ ‬آسمان‭ ‬نرمال‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬دارد‭. ‬و‭ ‬به‭ ‬همین‭ ‬دلیل‭ ‬برج‭ ‬از‭ ‬چشم‭ ‬انداز‭ ‬شهر،‭ ‬بیشتر‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬یک‭ ‬مزاحم‭ ‬عرضه‭ ‬می‌کند‭.‬

درباره‭ ‬مخدوش‭ ‬شدن‭ ‬سیمای‭ ‬طبیعی‭ ‬شهر،‭ ‬نیازی‭ ‬به‭ ‬درازا‭ ‬سخن‭ ‬گفتن‭ ‬نیست‭. ‬شهرهای‭ ‬ما‭ ‬امروز،‭ ‬افق‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬دست‭ ‬داده‌اند‭. ‬موجبات‭ ‬محو‭ ‬و‭ ‬مخدوش‭ ‬شدن‭ ‬این‭ ‬افق‭ ‬را‭ ‬ما‭ ‬فراهم‭ ‬آورده‌ایم‭. ‬گویی‭ ‬تصمیمات‭ ‬و‭ ‬عمل‭ ‬ما‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬سال‌ها‭ ‬موجب‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬رنگ‭ ‬آبی‭ ‬از‭ ‬آسمان‭ ‬و‭ ‬رنگ‭ ‬خاکی‭ ‬از‭ ‬زمین‭ ‬برچیده‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬جای‭ ‬آن‭ ‬یک‭ ‬چادر‭ ‬خاکستری‭ ‬بر‭ ‬افق‭ ‬شهرهای‭ ‬ما‭ ‬نقش‭ ‬ببندد‭. ‬در‭ ‬حقیقت‭ ‬افقی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬آبی‭ ‬آسمان‭ ‬و‭ ‬خاک‭ ‬زمین‭ ‬در‭ ‬سیاقی‭ ‬چشم‌نواز‭ ‬یکدیگر‭ ‬را‭ ‬ملاقات‭ ‬می‌کردند‭ ‬امروز‭ ‬تنها‭ ‬به‭ ‬یک‭ ‬خاطره‭ ‬تبدیل‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬

از‭ ‬این‭ ‬منظر‭ ‬برج‭ ‬مهرآفرین‭ ‬بر‭ ‬آن‭ ‬بوده‭ ‬تا‭ ‬از‭ ‬سویی‭ ‬پاسخی‭ ‬دل‭ ‬جویانه‭ ‬به‭ ‬مسئله‭ ‬آسمان‭ ‬باشد‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر‭ ‬تلاشی‭ ‬برای‭ ‬آشتی‭ ‬دوباره‭ ‬با‭ ‬شهر‭. ‬برای‭ ‬این‭ ‬منظور‭ ‬ابتدا‭ ‬به‭ ‬ساکن‭ ‬به‭ ‬تاریخ‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬حافظه‭ ‬مشترک‭ ‬شهر‭ ‬رجوع‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬حافظه،‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬معمول‭ ‬کمتر‭ ‬بنایی‭ ‬سربرآروده‭ ‬از‭ ‬افق‭ ‬به‭ ‬چشم‭ ‬می‌آید‭ ‬اما‭ ‬اگر‭ ‬چنین‭ ‬باشد،‭ ‬این‭ ‬بناها‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬آمیختن‭ ‬خود‭ ‬به‭ ‬رنگ‭ ‬فیروزه‌ایِ‭ ‬آسمان،‭ ‬گویی‭ ‬به‭ ‬جبران‭ ‬این‭ ‬اتفاق‭ ‬پرداخته‭ ‬اند‭. ‬این‭ ‬امر‭ ‬ظاهرا‭ ‬به‭ ‬حوزه‭ ‬تمدنی‭ ‬ایران‭ ‬اختصاص‭ ‬دارد‭. ‬از‭ ‬ماوراء‭ ‬النهر‭ ‬گرفته‭ ‬تا‭ ‬بین‌النهرین‭ ‬می‌تواند‭ ‬این‭ ‬رفتار‭ ‬غالب‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬بناهای‭ ‬رفیع‭ ‬دید‭. ‬هر‭ ‬آنچه‭ ‬سر‭ ‬از‭ ‬افق‭ ‬بالاتر‭ ‬می‌برد‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬آسمان‭ ‬خشوع‭ ‬می‌کند‭. ‬

به‭ ‬همین‭ ‬منظور‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬پروسه‭ ‬طولانی،‭ ‬انتخاب‭ ‬و‭ ‬توزیع‭ ‬رنگ‭ ‬بر‭ ‬نمای‭ ‬این‭ ‬برج‭ ‬مورد‭ ‬بررسی‭ ‬و‭ ‬تدقیق‭ ‬قرار‭ ‬گرفت‭. ‬برجی‭ ‬که‭ ‬بنا‭ ‬داشته‭ ‬تا‭ ‬مجالی‭ ‬برای‭ ‬حضور‭ ‬دوباره‭ ‬رنگ‭ ‬باشد‭ ‬و‭ ‬تن‭ ‬به‭ ‬خاکستریِ‭ ‬غالب‭ ‬این‭ ‬سال‌ها‭ ‬ندهد‭. ‬مصادیق‭ ‬تاریخی‭ ‬بسیاری‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬میان‭ ‬بررسی‭ ‬شد‭. ‬نمونه‌هایی‭ ‬همچون‭ ‬بنای‭ ‬مقبره‭ ‬بایزید،‭ ‬گنبد‭ ‬سلطانیه‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬بقعه‭ ‬سید‭ ‬رکن‌الدین‭ ‬یزد‭. ‬آن‭ ‬چه‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مصادیق‭ ‬مشهود‭ ‬بود‭ ‬حضور‭ ‬پررنگ‭ ‬خاکی‭ ‬و‭ ‬آبی‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬می‌توان‭ ‬آن‌ها‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬دو‭ ‬رنگ‭ ‬کلیدی‭ ‬در‭ ‬ادراک‭ ‬جهان‭ ‬توسط‭ ‬انسان‭ ‬به‭ ‬شما‭ ‬آورد‭. ‬رنگ‌هایی‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬نگاهی‭ ‬به‭ ‬زمین‭ ‬و‭ ‬نگاهی‭ ‬به‭ ‬آسمان‭ ‬همواره‭ ‬حاضر‭ ‬بوده‌اند‭ ‬و‭ ‬گویی‭ ‬مولد‭ ‬یک‭ ‬تجربه‭ ‬مشترک‭ ‬برای‭ ‬جامعه‭ ‬انسانی‭ ‬بوده‌اند‭. ‬پس‭ ‬از‭ ‬بررسی‌های‭ ‬متنوع‭ ‬برای‭ ‬تصمیم‭ ‬گیری‭ ‬درباره‭ ‬پراکنش‭ ‬این‭ ‬دو‭ ‬رنگ‭ ‬بر‭ ‬نما،‭ ‬با‭ ‬اقتباس‭ ‬از‭ ‬مصادیق‭ ‬مذکور،‭ ‬تصمیم بر‭ ‬آن‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬توزیع‭ ‬این‭ ‬رنگ‭ ‬ها‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬سوم‭ ‬بالای‭ ‬نما‭ ‬دگرگون‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬نقطه‭ ‬ما‭ ‬شاهد‭ ‬تلاقی‭ ‬این‭ ‬دور‭ ‬رنگ‭ ‬به‭ ‬شکلی‭ ‬نرم‭ ‬و‭ ‬آرام‭ ‬باشیم‭.  ‬پس‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬مرحله‭ ‬نوبت‭ ‬به‭ ‬تصمیم‭ ‬گیری‭ ‬برای‭ ‬تکنیک‭ ‬اجرای‭ ‬نما‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬ابتدا‭ ‬کاشی‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬مصالحی‭ ‬آشنا‭ ‬و‭ ‬دارای‭ ‬سابقه‭ ‬تاریخی‭ ‬مورد‭ ‬انتخاب‭ ‬قرار‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬سپس‭ ‬از‭ ‬پیکسل‭ ‬بندی‭ ‬به‭ ‬منظور‭ ‬دستیابی‭ ‬به‭ ‬قطعه‭ ‬بندی‭ ‬رنگ‌ها‭ ‬و‭ ‬امکان‭ ‬ادغام‭ ‬تدریجی‭ ‬آن‌ها‭ ‬بهره‭ ‬گرفته‭ ‬شد‭. ‬پیکسل‭ ‬بندی‭ ‬کمک‭ ‬کرد‭ ‬تا‭ ‬ایده‭ ‬تلاقی‭ ‬رنگ‌ها‭ ‬در‭ ‬نما،‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬قریب‭ ‬به‭ ‬سی‭ ‬میلیون‭ ‬قطعه‭ ‬کاشی‭ ‬به‭ ‬ابعاد‭ ‬2‭ ‬در‭ ‬2‭ ‬سانتی‭ ‬متر‭ ‬امکان‭ ‬تحقق‭ ‬پیدا‭ ‬کند‭. ‬

پس‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬مرحله‭ ‬برای‭ ‬تهیه‭ ‬مصالح‭ ‬با‭ ‬یک‭ ‬شرکت‭ ‬ایتالیایی‭ ‬گفتگو‭ ‬شد‭ ‬اما‭ ‬سرانجام‭ ‬به‭ ‬قصد‭ ‬بهره‭ ‬گیری‭ ‬از‭ ‬نیروی‭ ‬کار‭ ‬داخلی‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬کاهش‭ ‬هزینه‌های‭ ‬پروژه،‭ ‬تصمیم‭ ‬به‭ ‬همکاری‭ ‬با‭ ‬یک‭ ‬شرکت‭ ‬ایرانی‭ ‬گرفته‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬شرکت‭ ‬مذکور‭ ‬با‭ ‬ایجاد‭ ‬یک‭ ‬خط‭ ‬تولید‭ ‬مجزا‭ ‬و‭ ‬مختص‭ ‬این‭ ‬پروژه‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬برهه‭ ‬چند‭ ‬ماهه‭ ‬توانست‭ ‬نزدیک‌ترین‭ ‬رنگ‌های‭ ‬مورد‭ ‬نظر‭ ‬را‭ ‬تولید‭ ‬نماید‭. ‬پیکسل‌های‭ ‬رنگ‭ ‬نما‭ ‬دارای‭ ‬نسبت‌های‭ ‬مشابه‭ ‬با‭ ‬ابعاد‭ ‬طول‭ ‬و‭ ‬عرض‭ ‬آجر‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬گرفته‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬هفت‭ ‬تیپ‭ ‬پیکسل‭ ‬رنگی‭ ‬به‭ ‬رنگ‭ ‬فیروزه‌ای‭ ‬و‭ ‬شش‭ ‬تیپ‭ ‬پیکسل‭ ‬خاکی‭ ‬رنگ‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬یکدیگر‭ ‬نمای‭ ‬پروژه‭ ‬را‭ ‬تشکیل‭ ‬دادند‭. ‬این‭ ‬قطعه‌ها‭ ‬که‭ ‬باید‭ ‬سطحی‭ ‬قریب‭ ‬به‭ ‬12‭ ‬هزار‭ ‬متر‭ ‬مربع‭ ‬نما‭ ‬را‭ ‬پوشش‭ ‬می‌دادند‭ ‬همگی‭ ‬شماره‌گذاری‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬بدنه‭ ‬نما‭ ‬جایابی‭ ‬و‭ ‬نصب‭ ‬گردیدند‭.‬

در‭ ‬نهایت‭ ‬می‌توان‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬نکته‭ ‬اشاره‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬اگر‭ ‬چه‭ ‬همان‭ ‬گونه‭ ‬که‭ ‬ذکر‭ ‬آن‭ ‬رفت،‭ ‬برج‭ ‬را‭ ‬می‌توان‭ ‬کشمکشی‭ ‬میان‭ ‬منافع‭ ‬عمومی‭ ‬و‭ ‬خصوصی‭ ‬تصور‭ ‬کرد،‭ ‬این‭ ‬پروژه‭ ‬سعی‭ ‬بر‭ ‬آن‭ ‬داشته‭ ‬تا‭ ‬با‭ ‬خارج‭ ‬کردن‭ ‬نمای‭ ‬ساختمان‭ ‬از‭ ‬حوزه‭ ‬منفعت‭ ‬مالکین‭ ‬خصوصی‭ ‬به‭ ‬نوعی‭ ‬موازنه‭ ‬و‭ ‬تعادل‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬باره‭ ‬دست‭ ‬پیدا‭ ‬کند‭. ‬سناریوی‭ ‬رنگ‭ ‬بندی‭ ‬و‭ ‬رگردیسی‌های‭ ‬آن،‭ ‬داستانی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬وضوح‭ ‬برای‭ ‬مخاطبان‭ ‬عمومی‭ ‬بنا‭ ‬طراحی‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬مخاطبانی‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬فواصل‭ ‬دور‭ ‬این‭ ‬بنا‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬افق‭ ‬شهر‭ ‬رصد‭ ‬می‌کنند‭. ‬در‭ ‬حقیقت‭ ‬برای‭ ‬ساکنین‭ ‬و‭ ‬مالکین‭ ‬حاضر‭ ‬در‭ ‬برج‭ ‬یا‭ ‬محوطه‭ ‬کنار‭ ‬آن،‭ ‬این‭ ‬سناریو‭ ‬بسیار‭ ‬پنهان‭ ‬و‭ ‬ناخواناست‭ ‬و‭ ‬دشوار‭ ‬به‭ ‬ادراک‭ ‬می‌آید‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬همین‭ ‬دلیل‭ ‬نمای‭ ‬پروژه‭ ‬در‭ ‬تعامل‭ ‬با‭ ‬شهر‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬صورت‭ ‬بندی‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬رهیافت‭ ‬تلاش‭ ‬داشته‭ ‬تا‭ ‬در‭ ‬مقابلِ‭ ‬آن‭ ‬چشم‭ ‬اندازی‭ ‬که‭ ‬ساکنین‭ ‬از‭ ‬حضور‭ ‬در‭ ‬طبقات‭ ‬مسکونی‭ ‬برج‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬می‌آورند،‭ ‬چشم‭ ‬اندازی‭ ‬متناسب‭ ‬با‭ ‬منظر‭ ‬عمومی‭ ‬نیز‭ ‬به‭ ‬شهر‭ ‬عرضه‭ ‬گردد‭. ‬





چاپ