گزارش کنفرانس معماری پایدار (فرهنگ، تاریخ، هویت و میراث)

۱۱ اردیبهشت ماه ۱۳۹۳ تهران - فرهنگسرای نیاوران

برگزار کننده: مجله معماری و ساختمان

کنفرانس معماری پایدار با تأکید به موضوع فرهنگ، تاریخ، هویت و میراث روز پنجشنبه یازدهم اردیبهشت ماه سال جاری در مکان فرهنگسرای نیاوران برگزار گردید، ابتدا فیلم کوتاه با موضوع: مروری بر فعالیت‌ها و رویکردهای مجله معماری و ساختمان و مجله بین‌المللی 2A به مدت ۱۰ دقیقه نمایش داده شد سپس احمد زهادی (مدیر مسئول و برگزار کننده کنفرانس) مقدمه‌ای را در موضوع توسعه پایدار و لزوم تأکید به مبحث فرهنگ و اجتماع را در پایداری سخن گفتند و ارتباط موضوعات مربوط به سخنرانان را تشریح نمودند، سپس نادر اردلان با موضوع تجسم الگوهای آینده شهر، تحقیق بسیار حرفه‌ای خود را که بیش از یک ساعت به طول انجامید را ارئه نمودند.
بهرام شیردل (به عنوان دومین سخنران) با موضوع به قرن بیست و یکم معماری خوش آمدید، ارائه خود را به مدت ۵۵ دقیقه نمایش داده و فاصله بین معماری قرن بیستم و بیست و یکم را در حال حاضر ۱۱۵ سال خواندند.
پس از استراحت کوتاهی دکتر راسم بدران با موضوع انسجام دهنده شهر نه تهدید کننده شهر (تکامل داستان انسان و مدل زندگی‌اش) و فریار جواهریان با موضوع زیبایی‌شناسی پایداری، تحقیق و مطالعات حرفه‌ای خود را هر کدام به مدت ۵۵ دقیقه ارائه نمودند.
در انتها با حضور جناب آقای دکتر پیروز حناچی معاون معماری و شهرسازی و دبیر شورای عالی شهرسازی وزارت راه و شهرسازی از سخنرانان و برگزار‌کننده قدردانی و تقدیر نامه اهداء نمودند.
شرح مختصری از موضوع ارائه شده توسط هر سخنران به شرح زیر می‌باشد:

احمد زهادی
مدیرمسئول و سردبیر مجلات معماری و ساختمان و 2A
به نقل از سرمقاله شماره ۷ مجله 2A که در زمستان سال ۲۰۰۸ منتشر شد:
توسعه پایدار (sustainable development) با تعادل چهار واژه محیط زیست، اقتصاد، اجتماع و فرهنگ توسط فرانچسکو دی کاسترو مطرح گردید که این چهار  اصل هر کدام با یکدیگر به‌طور مساوی نقش تعادل سیستم پایداری را دارند. اگرچه امروزه بحران‌های زیست‌محیطی منجر به این شده است که تمرکز به مسائل محیط‌زیست‌ و اقلیم در پایداری بیشتر مطرح شده است و به همین دلیل توجه به مسائل اکولوژی بیشتر مطرح گردیده است، اما سهم توسعه پایدار در تمام آن‌ها یکسان است.
سال‌هاست که هر دو مجله معماری و ساختمان و 2A به موضوع معماری پایدار پرداخته است و تحقیقات گسترده‌ای در این خصوص منتشر شده است. کنفرانس امروز در خصوص معماری، فرهنگ، اجتماع و معنویت سخن می‌گوید و به همین دلیل چهار تن از سخنرانان که سخنرانی ایشان با تأکید به موضوع مذکور است و به شرح زیر دعوت گردیده‌اند و تحقیقات خود را ارائه نمودند.

نادر اردلان
مدیر مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی معماری در خاورمیانه ـ دانشگاه هاروارد
اردلان در این ارائه‌ همانند گذشته استنباط از هستی و مکان را در دایره بقا و فنا می‌جوید و می‌یابد، دایره‌ای که زمین و آسمان و انسان را در خود جای می‌دهد. توجه او به المان‌های معماری سنتی ایران نیز ناظر به همین دلالت‌هاست. او می‌خواهد با احضار مجدد نشانه‌های معماری سنتی، فضایی نوین و معنوی پدید آورد. جامعه‌ای را تصور می‌کردیم که تاریخ افکار معماری آن گسسته شده بود و باید دوباره در یک بستر جدید گذاشته می‌شد ... درج نشان سنت از اعماق تاریخ و پیوند زدن آن با فن‌آوری مدرن، رویدادی است که اردلان همیشه محقق آن بوده است.
نادر اردلان، مفهوم وحدت وجود و هماهنگی اجزا برای یکی شدن و ایجاد یک کیفیت واحد را سرلوحه خود قرار می‌دهد.
او استفاده از یک مفهوم در طراحی بنا و به خدمت گرفتن همه عناصر برای بیان آن مفهوم را پیام می‌دهد، وی در همه کارهایش به دنبال کشف مفهومی از کاربری، سرزمین یا فرهنگ منطقه است که آن ‌را در پروژه اعمال می‌نماید و در کتاب حس وحدت نیز تشریح می‌نماید.

بهرام شیردل
معمار و مدرس دانشگاه با سوابق آموزشی بین‌المللی ـ دانشگاه هاروارد، مدرسه معماری AA لندن و ..
قسمت‌هایی از سخنرانی بهرام شیردل با موضوع: معماری، خوش‌آمدید به قرن ۲۱ به شرح زیر ارائه گردیده است:
معماری قرن بیست و یکم از کجا شروع شد و توسط چه کسی؟
مسابقه مهمی به اسم ایبا “International Building Exhibition Berlin”
در سال ۱۹۸۰ که ا زمعماران مطرح آن زمان دعوت کردند که در شهر برلین غربی یک پروژه مسکونی طراحی کنند. مجله تایمز “پروژه بین‌المللی ساختمان برلین” را بلند پروازه‌ترین نمایشگاه معماری این نسل دانسته. در این نمایشگاه معمارانی مانند:
Eisenman, Rem Coolhaas, Alvaro Siza, Arata Isozaki و خیلی‌های دیگر شرکت کردند. هر یک از این معماران بلوک آپارتمانی برای این پروژه مسکونی طراحی کردند که ساخته شد، به غیر از یک نفر از دعوت‌شدگان. معماری که در این جمع دعوت شده بود ولی بلوک آپارتمانی برای کسی طراحی نکرد John Hejduk  بود و پروژه‌ای که او برای برلین ارائه داد پروژه
Mosque of Berlin منظور از Mosque یک Event است.
Hejduk گفت که من این موضوع را نمی‌توانم به خوبی درک کنم که چطور می‌توانم مسکن طراحی کنم برای کسانی که نمی‌شناسم؟ من برای هر فرد شخصیتی قائل هستم و مطمئن هستم هر شخص یک شخصیت دارد. بنابراین من یک بلوک برای کارفرماهایی که نمی‌شناسم طراحی کنم، ولی برای برلین یک فضای اورگانیزم طراحی می‌کنم.
از نظر من معمار قرن ۲۱ اگر به آن صورت فکر کنیم که در حرفه‌ی ما که مسئله کوچکی در همه‌ی دنیا است اگر Le Corbusier معمار قرن بیستم بود و معماران زیادی در سراسر دنیا از کار او بهره گرفته یا الهام، تقلید، یا حتی کپی کردند. Hejduk معماری قرن ۲۱ را برای همه‌ی ما و همه دنیا آغاز کرد. امروز از نظر من حرفه معماری در اکثر جوامع دنیا و در اکثر کشورها سالم است. کاش می‌توانستم این حرف را راجع به ایران بگویم.
معماری‌های جدید و سالمی که به محیط‌زیست توجه می‌کنند و به جغرافیایی که در آن معماری می‌کنند و به مردمی که در آن جغرافیا زندگی می‌کنند بیشتر از همه چیز توجه می‌کنند.

دکتر راسم بدران
معمار، مدرس دانشگاه و متخصص در معماری اسلامی
خلاصه‌ای از متن سخنرانی دکتر بدران به شرح زیر است:
در چند مورد استثنایی، تهران با توجه کردن و در نظر گرفتن مسائل فرهنگی، تاریخی، جغرافیایی، پیشرفت‌های تکنولوژی و عوامل زیست‌محیطی تواسته‌اند تحولی مثبت و تغییری سازنده ایجاد کنند، در جایی که کار آنها پاسخی مثبت نه‌تنها به مسائل فیزیکی و محسوس، بلکه به مسائل غیر محسوس و حتی معنوی داده است.
این نقش‌آفرینی مثبت در زمینه شهرسازی، موضوعی است که من در این سخنرانی روی آن تمرکز خواهم کرد.
من معتقد هستم که جنبش‌های اخیر آزادی بخش دنیای عرب ـ هم در آفریقای شمالی و هم در آسیا ـ باید نقش بزرگی را در دوباره بستر سازی برای رشد و مطرح کردن معانی و ارزش‌های فرهنگیشان که در زمان گسترش و توسعه شهرهایشان کیفیت و معانی خود را از دست داده بودند، را داشته باشد. من امیدوارم شهرهای ما بار دیگر بتواند خاطرات جمعی، حس مخصوص بودن مکان، را در ملت‌هایشان بوجود آورده، و حس تعلق و خوشنودی به مکانی که در آن زندگی می‌کنند را در آنها ایجاد کنند. من معتقد هستم که این زمان، زمان مساعدی برای آغاز یک رشد و توسعه‌ی که در آن تعادلی بین انسان و ماشین‌آلات، خودرو و عابرین پیاده، زیبایی و کاربردی بودن، معنویت و مادیات، منظور شده باشد. توصیه‌ای که منطقی ‌است و همیشه در هماهنگی و سازگاری با تمامی واقعیت‌های پیرامون خود داشته باشد و نتیجتا نوید زندگی بهتر و با کیفیت‌تر برای جوامع ما بدهد. طرح‌های ارائه شده ـ که بعضی از آن‌ها به مرحله اجرا رسیده‌اند و بعضی هم به عنوان طرح‌های ارائه شده موفق (که در سطح ملی و بین‌المللی جوایزی دریافت کرده‌اند) نشانگر آن است که آن‌ها به چه اندازه به ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی، تکنولوژیک و زیست‌محیطی احترام گذاشته‌اند و بدون قائل شدن محدودیت از نظر جغرافیایی و پیشینه‌های تاریخی، آن‌ها سبک‌های مختلف ساختمانی از اندازه میکرو ـ تک پروژه ـ گرفته تا اندازه ماکرو ـ پروژه‌های بزرگ شهری ـ در مناطقی مثل آسیا و آفریقا، و همچنین در خاور دور و اروپا را ارائه داده‌اند.
به خاطر کیفیت این طرح‌ها، بسیاری از این طرح‌ها به عنوان رفرنس و موارد مطالعاتی توسط معماران، نویسندگان، محققان در اقصا نقاط جهان به دلیل دارا بودن خصوصیت نقادانه، دقت، حساسیت و متدولوژی و روش منحصر به فرد و کنکاش‌گرانه و آنالیتیک این طرح‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

فریار جواهریان
معمار، محقق، متخصص و مؤلف کتاب باغ ایرانی
خلاصه‌ای از متن سخنرانی فریار جواهریان به شرح زیر است:
زیبایی شناسی پایدار، نه هر سبزی زیباست
پنج دهه است که مبحث پایداری در معماری و شهرسازی اهمیت فراوان یافته، اما متاسفانه به یک «دکان» برای شرکت‌های بزرگ مهندسی تبدیل شده است. زیرا پایداری بیشتر به سیستم‌های تاسیساتی و برقی معطوف شده است که با هزینه‌های هنگفت در ابتدا به ساختمان‌سازی اضافه می‌شوند به امید این‌که در دراز مدت به صرفه جوئی در انرژی برسند. در این روند همۀ ارزش‌های زیبائی‌شناسی معماری فدای طرح‌های تاسیساتی مضاعف شده‌اند. درحالی‌که در گذشته، معماری بومی ایرانی همواره دارای سیستم‌های منفعل تاسیساتی بود که با ارزش‌های زیبائی‌شناسی ادغام شده بودند. همان معماری که بادگیر را می‌ساخت، کل خانه را می‌ساخت و اگر از شیشه رنگی استفاده می‌کرد، دلایل کاربردی هم داشت. پایداری هرگز از زیباشناسی جدا نبود.
معماری پایدار از ارزش‌های ماندگار درون یک فرهنگ خاص منشا می‌گیرد و این ارزش‌های ماندگار هستند که به معماری و سایر هنرها اصالت می‌بخشند. با بررسی‌های تطبیقی بین آثار و زندگی نامه‌های بزرگان هنر و ادبیات، دریافته‌ام که همیشه هنرمندان در پی بازسازی جهان دوران کودکی خویش بودند. بنابر این می‌توان گفت که بازآفرینی جهان کودکی یکی از معیارهای اصالت است. پیشنهاد من به معماران جوان این است که به دنبال حس و حال و خاطرات دوران کودکی خود بروند، همان گنجینه‌ای که  یونگ  به‌آن  نام collective  memories را اعطا نموده است. من در دوران کودکیم ساختمان زها حدید را ندیده بودم و از آن هیچ خاطره‌ای ندارم؛ خاطراتم از خانۀ پدریم در مشهد الهام‌بخش من در معماریست ... زیرا برایم یادآور دوران بهشتی کودکیست. کودکی برای همه چه غنی چه فقیر دوران بهشتی است و با رجوع کردن به خاطرات آن دوره، تداوم تاریخی و بنابر این پایداری، به‌صورت طبیعی تضمین می‌شود.

مجله معماری و ساختمان نیز به بهانه روز معمار (سوم اردیبهشت ماه) از پنج معمار به شرح زیر تقدیر نمودند و لوح تقدیر ایشان در همان مراسم و توسط دکتر حناچی به ایشان اهداء گردید.

-         لوح سپاس به علیرضا قهاری به پاس تاثیر در معرفی معماران و معماران به جامعه ( تأسیس NGO ها / پیشنهاد روز معمار/...)

-         لوح سپاس به حمید میرمیران، با تأکید به ابعاد فرهنگی معماری، زمینه‌های مهم طراحی و برگزاری مسابقه طراحی و معماری بنیاد میرمیران

-         لوح سپاس به رضا دانشمیر و کاترین اسپریدونف به پاس تأثیر در جریان معماری معاصر ایران (ایجاد نگرش نو به موضوع معماری از طریق طراحی آثار معماری و تأثیر در نسل‌های بعد از خودشان)

-         لوح سپاس  به حمید رضا ناصر نصیر به پاس تأثیر در جریان فرهنگی معماری (تأسیس NGO های مختلف/ برگزاری همایش‌ها و برنامه‌های نمایش فیلم / مشارکت در انتشار مطبوعات تخصصی / تدریس و ... )

-         لوح سپاس به شهاب الدین ارفعی به پاس تأثیر در حرفه معماری ( مشارکت پیگیر در جریانات صنفی و حرفه‌ای در جامعه مشاوران و نهادهای دیگر/ حضور در جریان حرفه ای طراحی و ساخت و ... )

-         ضمناً به نقل از احمد زهادی مدیر مسئول، گزارش کامل کنفرانس در شماره ۳۹ تابستان سال جاری در مجله معماری و ساختمان منتشر می‌شود.