سرمقاله

باغ ایرانی از گذشته تا امروز

احمد زهادی

معماری، تجلی آداب و رسوم، باورها و شیوهی زیستن ما در گذر زمان است. شاید صورت آن متغیر باشد ولی سیرت آن یکی است و دقیقا به همین علت است که به یمن

آن، توانایی ارتباط، درک و احساس فضاهای گوناگون را که در اعصار گوناگون خلق شدهاند داریم و حتی به جرات میتوان گفت با آنها احساس قرابت میکنیم. این،

همان احساس مشترکی است که در پس دیدار باغ ایرانی، مینیاتور ایرانی و فرش ایرانی به ما دست میدهد. شاید رنگ و بوی احساس در حضور هر یک از آنها

متفاوت باشد؛ ولی بنیان احساسمان یکی است؛ چرا که به یک حقیقت یکسان در تجلیهای گوناگونش مینگریم.

باغ ایرانی، مینیاتور ایرانی و فرش ایرانی هر سه به هم مرتبط و رویاهای بهشت را تجلی میکنند.

هر چند باغ ایرانی محسوستر از دو مورد دیگر دم از بهشت میزند ولی آنچه در پس روایت یک مینیاتور نیز نقش میبندد چیزی جز یک باغ خرم نیست. این همان

چیزی است که در نقوش فرش ایرانی نیز محسوس یا نامحسوس روایت شده و میشود.

در پیچ و خم گلهای فرش که علیرغم ابعاد محدود فرش تا بینهایت ادامه دارند، این باغ ایرانی و در اصل بهشت است که نقش میبندد به گونهای که گاهی آشکارا شاهد

صورت یک چهار باغ در نقوش آن هستیم.

هستی باغ خرم ایرانی البته تضادهایی متفاوت و متنوع را در خود جای داده است. تضاد خاک و آسمان، تضاد حرارت روزانه و سرمای شبانگاهی و از همه زیباتر تضاد

نور و سایه. به راستی  کدام باغ زیباتر، پرنورتر و بازیگوشتر از باغ شاهزاده ماهان در کرمان، باغ فین کاشان یا باغ ارم شیراز است؟ با نگاهی اجمالی به باغهای

ایرانی میتوان به دو نکته بارز که وجوه اختلاف آنها را با سایر طراحیهای باغ در دیگر نقاط جهان برجسته میکند، پی برد. اول مرکزیت یا به بیان دیگر تمرکزگرایی

است که میتواند بازتابی از اعتقاد به وحدانیت ازلی و ابدی پروردگار داشته باشد و دوم، پدیداری آب در باغ که از چندین وجه قابل بررسی است. اگر چنین پاسخ داده

شود که آب در باغهای غیرایرانی نیز حضوری موثر دارد میتوان در جواب گفت حضور دارد؛ اما همان باغها نیز به اشکال مختلف تحت تاثیر باغسازی ایرانی بوده؛ از

جمله باغهای هندی، آندولسی، عربی و حتی باغهای عربی آفریقایی در مراکش یا تونس

وسواس در مدیریت و هدایت آب در معماری ایرانی به خصوص در طراحی باغها، نشان از ارزشگذاری مضاعف این عنصر در فرهنگ کهن ایرانی دارد. سرچشمههای

آب همواره از خارج از باغ با دقتی جالب توجه و پیشبینیهای کاملا خردگرایانه و عملی به باغ راهنمایی شده است. آب هیچ گاه در باغ رها و سرگردان و راکد و

بیحرکت نمیماند بلکه در گردش است تا آنکه عاقبت از خروجی باغ به بیرون هدایت شود و مزارع کشاورزی را حیات بخشد. آینهای متحرک که زیبایی آسمان را در

خود حفظ میکند. نیازی نیست به آسمان نگاه کنیم. انعکاس مفهوم آسمان در محور اصلی باغهای ایرانی نمایان است. نیازی نیست به چهره خود در آینههای عمودی

نگاه کنیم. به آب بنگریم که عزیز است، و به باغ که مکانی است برای  ملاقات  آئینه و برگ.

باغ ایرانی با تمام زیباییهای خیرهکنندهاش که در بالا به آنها اشاره شد، چشماندازی ویژه هم به این شماره از مجله گشوده است؛ چشماندازی که بیش از هر چیز ،

یادآور  شکوه و عظمت  منحصر به فرد  این شکل خارق العاده از  معماری ایرانی است.

سخن را درباره باغ ایرانی کوتاه میکنم. خوانندگان گرامی در حالی شماره جدید مجله را ورق میزنند که مجموعه برنامههایمان به روال سابق  و با قوت تمام برگزار

میشود؛ همچنان که در روزهای پایانی شهریور میزبان کنفرانسی مهم در عرصه معماری بودیم؛ کنفرانسی با سخنرانان و میهمانان ویژه همراه با حضور بیش از ۴۰۰

معمار ایرانی و ۳۰ نفر از معماران و دانشجویان آکادمی هنرهای زیبای وین و سه نفر از اساتید این دانشگاه و همچنین مسوول فرهنگی سفارت اطریش بود. در کنار

اینها حضور عباس کیارستمی هنرمند نام آشنای ایرانی در این کنفرانس رنگ و بوی دیگری به مراسم داد. او در این مراسم لوح تقدیر 2A را به سخنرانان کنفرانس

اهدا کرد. این کنفرانس هم رنگ و بویی از باغ دلگشای ایرانی در خود داشت

   



چاپ